ئەبو فیدا

ئەبولفیدا (١٢٧٣ - ١٣٣١ زایینی)، لە ناوچەی حەما لە سووریا. ئەبولفیدا ناسراو بە مەلیک ئەلموئەیەد، یەکێکە لە دیارترین کەسایەتییە زانستی و سیاسییەکانی بنەماڵەی ئەیوبییەکان. ئەو نەک تەنها وەک فەرمانڕەوایەکی دادپەروەر لە شاری حەما ناسرابوو، بەڵکو یەکێک بوو لە گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی لە بوارەکانی جوگرافیا، مێژوو و ئەستێرەناسی. گرنگترین کارەکانی ئەم زانا کوردە لە دوو کتێبی بێهاوتادا خۆیان دەبیننەوە؛ یەکەمیان "تەقویمولبولدان" کە سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندی جوگرافیای جیهانییە و تێیدا بە وردی باسی هەرێم و شارەکانی کردووە، دووەمیشیان "المختصر في أخبار البشر" کە پەرتووکێکی مێژوویی گشتگیرە و لە سەرەتای دروستبوونی مرۆڤایەتییەوە تاوەکو سەردەمی ژیانی خۆی دەگرێتەوە. ئەمڕۆ ئەبولفیدا وەک هێمایەک بۆ تێکەڵکردنی دەسەڵات و مەعریفە دەبینرێت. کارە زانستییەکانی ئەو بۆ چەندین سەدە لە ئەوروپا وەک سەرچاوەی سەرەکی خوێندن بەکارهێنراون. ئەو بە نموونەی ڕۆشنبیرێکی کورد دادەنرێت کە توانیویەتی لە ڕێگەی نووسین وحیکمەتەوە کاریگەرییەکی بەردەوام لەسەر شارستانییەتی مرۆڤایەتی جێبهێڵێت و ناوێکی درەوشاوە بۆ نەتەوەکەی لە مێژووی جیهاندا تۆمار بکات.