حاجی قادری کۆیی

حاجی قادر کویی لە نێوان ساڵانی ١٨١٧ بۆ ١٨٩٧ زایینی ژیاوە، لە ناوچەی کۆیە لەدایک بووە و دواتر لە ئەستەمووڵ کۆچی دوایی کردووە. ئەم کەسایەتییە مەزنە وەک باوکی هزری نەتەوایەتیی هاوچەرخی کورد دەناسرێت و یەکێکە لە دیارترین شاعیر و فەیلەسووفە سیاسییەکانی سەدەی نۆزدەهەم. ژیانی حاجی قادر گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی بوو لە مێژووی ئەدەبی کوردیدا. ئەو لە سەردەمێکدا دەرکەوت کە نەتەوەی کورد لەناو تاریکیی نەزانین و پەرتەوازەیدا بوون. حاجی قادر توانی شێوازی باوی شیعری کلاسیک بگۆڕێت و زمان و قەڵەمەکەی بخاتە خزمەت بەئاگاهێنانەوەی خەڵک. ئەو لە ڕێگەی هۆنراوەکانییەوە، بانگەشەی بۆ فێربوونی زانست، یەکگرتوویی و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ دەکرد. گرنگیی ئەم شاعیرە تەنها لە جوانیی وشەکانیدا نییە، بەڵکوو لەو بوێرییەدایە کە ڕەخنەی لە دواکەوتوویی کۆمەڵگەی ئەو کاتە دەگرت. ئەو پێی وابوو کە کلیلی ڕزگاریی کورد لە خوێندن و فێربوونی زمانی دایک و ئاشنابوون بە زانستە نوێیەکاندایە. حاجی قادر یەکەم کەس بوو کە چەمکی نیشتمان و نەتەوەی بە مانایەکی سیاسیی قووڵ لە ناو ئەدەبیاتدا چاند. ئەمڕۆ حاجی قادر کویی وەک سمبولی ڕاستەقینەی ڕۆشنگەریی کوردی دەبینرێت. کاریگەریی ئەو بەسەر نەوەکانی دوای خۆی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردەوە بە ڕوونی دیارە. ئەو فێری کردین کە شیعر تەنها بۆ وەسفی دڵداری نییە، بەڵکوو چەکێکی کاریگەرە بۆ بەدەستهێنانی مافە ڕەواکان و پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی. مێژوو بە ڕێزەوە ناوی دەهێنێت چونکە ئەو گیانی نەتەوایەتی لە ناو جەستەی سڕبووی نەتەوەکەیدا ژیاندەوە.